หน้าแรก › บทความ › ออกแบบให้อยู่สบาย

2020-10-26 · ทำงานกับสถาปนิก · จากคลิป YouTube @architectiseasy

สถาปนิกออกแบบบ้านยังไง: ขั้นตอนจากเช็กโฉนด บรีฟ วางผัง ถึงแบบก่อสร้าง

ขั้นตอนออกแบบบ้านแบบสถาปนิก: เช็กโฉนดและระยะร่น 1–2 เมตร วิเคราะห์แดดลม สำรวจไลฟ์สไตล์ ตั้งงบ 12,000–30,000 บาท/ตร.ม. วางลำดับการเข้าถึง และทำงานร่วมกับวิศวกร

ขั้นที่ 1: เช็กโฉนดและที่ดินจริง ไม่ใช่ดูแค่บนกระดาษ

งานออกแบบเริ่มจากเช็กโฉนดว่าที่ดินมีขนาดเท่าไร หันไปทิศไหน และรอบที่ดินมีอะไรบ้าง แต่โฉนดไม่ได้บอกบริบทข้างเคียง การออกแบบที่ดีต้องลงไปดูที่ดินจริง เช่น มีคลองสาธารณะอยู่ก่อนเลี้ยวเข้าที่ดินหรือไม่ ถนนหน้าที่ดินกว้างแค่ไหน

ความกว้างถนนหน้าที่ดินมีผลต่อระยะร่นของอาคารตาม พ.ร.บ.ควบคุมอาคาร ถนนแคบอาจต้องร่นมากขึ้น ทีมรังวัดจะเข้าสำรวจความกว้าง ยาว ระดับ และดินที่ถมไปแล้ว รวมถึงของที่มีอยู่ในที่ดิน เช่น คานกำแพงกันดิน ผนังสำเร็จรูป รั้วเมทัลชีต และสเตย์ที่รัดโครงสร้างคานกับรั้วไม่ให้ถูกดินดัน

• ระยะร่นจากแนวเขตที่ดิน: ผนังที่มีช่องเปิดต้องห่างอย่างน้อย 2 เมตร ผนังที่ไม่มีช่องเปิดห่างได้ 1 เมตร
• อาคารพักอาศัย 2 หลังในที่ดินที่ขออนุญาตแปลงเดียวกัน ต้องห่างกันอย่างน้อย 4 เมตร
• ถ้าจะสร้างคร่อมที่ดิน 2 แปลง ต้องใช้ที่ดินทั้ง 2 แปลงยื่นขออนุญาตก่อสร้าง
• ที่งอกริมน้ำใช้งานได้แต่ห้ามก่อสร้าง ถ้ามีการเวนคืนต้องคืนพื้นที่ ต้องเช็กหลักหมุดและก่อสร้างตามระยะร่นจากหลักหมุดเท่านั้น
• ซื้อที่ดินแล้วควรโอนชื่อในโฉนดให้เรียบร้อยก่อนยื่นขออนุญาต

ตารางเมตร กับ ตารางวา คิดยังไง

ที่ดินกว้าง 13 เมตร ยาว 20 เมตร นำ 13 x 20 ได้ 260 ตารางเมตร แล้วหารด้วย 4 ได้ 65 ตารางวา เพราะ 4 ตารางเมตรเท่ากับ 1 ตารางวา

ที่ดินในไทยซื้อขายเป็นหน่วยตารางวา ส่วนพื้นที่ใช้สอยของบ้านคิดเป็นตารางเมตร ที่ดิน 65 ตารางวาขนาดนี้วางบ้าน 2 ชั้นพร้อมสระว่ายน้ำได้

ขั้นที่ 2: วิเคราะห์ทิศ แดด ลม และสภาพแวดล้อม

สถาปนิกดูว่าถนนอยู่ด้านไหน ทิศเหนือ ตะวันออก ใต้ ตะวันตกอยู่ตรงไหน แต่ละทิศมีข้อดีข้อเสียต่างกัน ทิศตะวันตกร้อนมาก ทิศเหนือถ้ามีอาคารข้างเคียงบังจะได้ร่มเงา ใช้พื้นที่ฝั่งนั้นได้สบาย

นอกจากแดดลม ยังดูว่ามีแหล่งน้ำหรือต้นไม้ที่ช่วยสร้างความเย็น แล้วทำไดอะแกรมจัดสัดส่วนการใช้ที่ดิน เช่น แบ่งอาคารหลักที่ใช้ทุกวันออกจากอาคารรองอย่างห้องรับรองแขกที่ใช้เฉพาะบางงาน

ห้องที่ใช้น้อยวางไว้ฝั่งที่โดนความร้อน ไม่เอาห้องนอนหรือห้องที่ใช้ประจำไปไว้ทิศตะวันตกหรือทิศใต้มาก เพื่อลดความร้อนสะสมในผนังที่คายออกตอนกลางคืน บ้านหลังหนึ่งแก้ด้วยผนังอิฐมวลเบาก่อ 2 ชั้น จับผนังแล้วไม่รู้สึกร้อน

ขั้นที่ 3: สำรวจปัญหาบ้านเดิมและผลทดสอบดิน

หลังสำรวจที่ดิน ปัจจัยสำคัญคือผลทดสอบการรับน้ำหนักของดิน (soil test) เพื่อรู้ว่าดินบริเวณนั้นรับน้ำหนักได้มากน้อยแค่ไหน แล้วนำไปคำนวณโครงสร้างอาคาร

จากนั้นสถาปนิกถามปัญหาที่เจ้าของบ้านเจอในบ้านเก่า เช่น ความร้อนกระทบการใช้ชีวิตไหม บ้านชื้นเพราะไม่ระบายอากาศ ค่าไฟเปลือง น้ำรั่ว หรือสิ่งที่ไม่ชอบ เพื่อไม่ให้ปัญหาเดิมตามมาในบ้านใหม่

ขั้นที่ 4: บรีฟความต้องการและไลฟ์สไตล์

สถาปนิกจดรายการฟังก์ชันทั้งหมด เช่น ที่จอดรถกี่คัน ห้องนั่งเล่นใหญ่แค่ไหน ห้องนอนกี่ห้อง อยู่ชั้นไหน ครัวต้องการพื้นที่กว้างไหม บ้านหลังหนึ่งต้องการที่จอดรถ 2 คัน ห้องนอน 3 ห้อง (ชั้นบน 2 ชั้นล่าง 1) และครัวกว้าง

บางครั้งเจ้าของบ้านนึกไม่ถึงว่าต้องการฟังก์ชันอะไร สถาปนิกต้องทำความรู้จักก่อน เช่น มีเพื่อนเยอะไหม ปาร์ตี้บ่อยไหม เจ้าของบ้านหลังหนึ่งรักสุขภาพ ต้องการยิมกว้าง พื้นที่ปาร์ตี้ และพื้นที่นัดคุยธุรกิจในบ้าน จึงต้องแยกพื้นที่ส่วนตัวกับพื้นที่รับรองงาน

• พฤติกรรมในบ้าน: บ้านที่มีคนสูบบุหรี่จัด ต้องออกแบบให้โปร่ง อากาศไหล ดึงควันออกได้มากที่สุด
• ผู้สูงอายุ: ถ้าพ่อแม่ยังไม่สูงวัยมาก ไม่ต้องออกแบบผู้สูงอายุ 100% แต่เผื่อให้วันหนึ่งที่อายุมากขึ้นยังใช้บ้านได้ไม่ลำบาก
• ต้นไม้: ต้องถามให้ชัดว่าชอบต้นไม้หรือชอบทำสวน บางคนชอบต้นไม้แต่ไม่ชอบดูแล ถ้าวางสวนแน่นเป็นสวนป่าจะดูแลยาก
• ความเป็นส่วนตัว: บางคนชอบมองออกไปไกลเห็นว่าใครเดินหรือขับรถเข้ามา บางคนชอบบ้านปิดทึบ กดรีโมตแล้วเข้าบ้านเลย
• ความยืดหยุ่นในอนาคต: บ้านหลังหนึ่งเว้นพื้นที่โค้งไว้ไม่ปูพื้น ทำเป็นลู่จักรยานรอบบ้าน มีพื้นที่สีเขียวแทรก และเปลี่ยนเป็นบ่อปลาหรือน้ำพุได้ภายหลัง

สไตล์บ้านที่ชอบหลายแบบ หรือแบบจากต่างประเทศ ใช้ได้ไหม

เจ้าของบ้านบางคนชอบหลายสไตล์พร้อมกัน เช่น บ้านขาว ลอฟต์ และไม้ ซึ่งคนละเรื่องกัน และเปลี่ยนใจตามบ้านที่เห็น ไม่ผิดที่จะชอบหลายแบบ แต่แต่ละสไตล์มีวิธีคิดและวิธีก่อสร้างต่างกัน เช่น งานไม้ต้องออกแบบดีเทลเผื่ออายุไม้และการยืดหดเมื่อโดนน้ำ งานกระเบื้องติดตั้งอีกแบบ ผนังขาวเรียบต้องฉาบสกิมโค้ท 2 รอบ ชายคาและหลังคาก็ต่างกัน จึงควรโฟกัสสไตล์ที่ใกล้เคียงกัน

บ้านต่างประเทศใช้เป็นแรงบันดาลใจได้ แต่อย่าลอกทั้งหลัง เพราะผิดลิขสิทธิ์ทางปัญญาและไม่เหมาะกับภูมิอากาศไทย ต้องปรับเรื่องชายคา หลังคา วัสดุกันความร้อน และกระจกให้เข้ากับบ้านเรา

ขั้นที่ 5: ตั้งงบก่อสร้างก่อนวางแบบ

สถาปนิกแนะนำให้ตั้งงบก่อนเสมอ และแยกงบตัวบ้านกับสระว่ายน้ำออกจากกัน เพราะราคาสระคิดต่อตารางเมตรแบบบ้านไม่ได้ ตัวอย่างงบ 1.5 ล้านบาท แบ่งเป็นตัวบ้าน 1.2 ล้าน และสระว่ายน้ำ 3 แสน

ราคาประเมินคร่าวๆ ต่อตารางเมตรใช้เป็นตุ๊กตาตั้งต้น: บ้านวัสดุไม่แพงเริ่มประมาณ 12,000 บาท ระดับกลางประมาณ 15,000 บาท ระดับพรีเมียม 20,000–30,000 บาท ถ้าตั้งที่ 12,000 บาท งบ 1.2 ล้านจะได้บ้านไม่เกินประมาณ 100 ตารางเมตร รวมห้องนั่งเล่น ห้องนอน และครัวทั้งหมด

เมื่อต้องการราคาจริง ต้องทำ BOQ (ราคากลาง) ที่ถอดปริมาณจากแบบจริง ว่าใช้เหล็กกี่เส้น กระเบื้องกี่ตารางเมตร ปูนกี่คิว จึงจะรู้ราคาบ้านและสระที่แท้จริง แล้วนำไปหาผู้รับเหมา

ขั้นที่ 6: วางลำดับการเข้าถึง แล้วค่อยขึ้นรูปบ้าน

สถาปนิกเรียงฟังก์ชันตามลำดับการใช้งาน: ที่จอดรถติดถนนฝั่งไหน จอดแบบไหน จอดแล้วเดินไปห้องไหนก่อน แขกเข้าห้องนั่งเล่นก่อนแล้วไปห้องทานข้าวที่ติดกันหรือแยกออกมา ลองหลับตาจินตนาการ แล้วค่อยลากเป็นโครง วางบันได และทิศของห้องนอน

บ้านหลายหลังแยกทางเข้าหลักกับทางเข้ารอง ทางเข้าหลักผ่านสวนเข้าห้องนั่งเล่น ทางเข้ารองจากที่จอดรถเข้าครัว ซื้อของสดมาเดินเข้าครัวได้ทันที ห้องนอนแยกไปอีกฝั่งให้เจ้าของบ้านเข้าถึงได้คนเดียว

งานบ้านเดี่ยวที่ต้องการที่จอดรถอย่างน้อย 2 คัน สถาปนิกเปิดหน้าที่ดินด้วยที่จอดรถก่อน แล้วให้ความสำคัญกับเส้นทางไปครัว ส่วนบ้านที่มีแขกธุรกิจ ทางเข้าควรดูยิ่งใหญ่และมีจุดส่งคน (drop-off) คล้ายโรงแรม

ตัวอย่างจริง: บ้านริมคลอง จันทบุรี ออกแบบแล้วปรับหลังดูพื้นที่จริง

บ้านพักปลายชีวิตของพ่อแม่ที่เป็นข้าราชการระดับสูง ที่ดินติดคลองที่ต่อจากทะเลอ่าวไทยประมาณ 300–400 เมตร น้ำใสและมีน้ำขึ้นน้ำลง เจ้าของมีไม้เก่าเหลือในโครงการมาก คอนเซปต์จึงใช้ไม้เก่าผสมคอนกรีตเปลือย หลังคาเพิงเรียบง่ายปล่อยน้ำลงหลังบ้าน ปีกหลังคากว้างกันฝนสาด

แบบแรก ที่ดินหันทิศตะวันออกเฉียงใต้ ได้แดด ลม และวิวคลอง ทุกห้องมองวิวได้ ห้องนอนมีห้องน้ำและห้องแต่งตัวในตัว ห้องน้ำอยู่ฝั่งคลองให้ระบายอากาศดี ใช้ต้นไม้บังสายตา ห้องนั่งเล่นต่อห้องทานข้าวกว้างราว 5.6 เมตร ยาวเกือบ 10 เมตร พื้นบ้านยกสูงจากถนน ตัวบ้านร่นจากคลองราว 4 เมตรเพื่อเหลือพื้นที่จัดสวน

เมื่อลงพื้นที่จริงพบว่าบ้านเก่าข้างเคียงบังวิวคลองฝั่งหนึ่ง แต่อีกฝั่งมองไกลได้ราว 200 เมตร จึงปรับแบบ: ย้ายห้องนอนไปฝั่งบ้านข้างเคียงเพราะใช้หลักๆ ตอนกลางคืน วางหัวเตียงชนกัน ห้องน้ำอยู่ปลายสุดซ้ายขวา ตรงกลางมองขนานกับคลอง ส่วนห้องนั่งเล่นและครัวเปิดกระจกยาวมองวิวแบบพาโนรามา

ห้องน้ำแขกอยู่นอกบ้านแต่ใต้ชายคาเดียวกัน ทำผนังซิกแซ็กเป็นบัฟเฟอร์ไม่ให้แขกมองเห็นห้องนอน มุมปิ้งย่างยื่นออกไปให้กลิ่นไม่รบกวนภายใน เป็นคอกคอนกรีตขัดมันที่ระดับต่ำลง คนบนระเบียงคุยกับคนปิ้งย่างด้านล่างได้

ขั้นที่ 7: ทำงานร่วมกับวิศวกร ก่อนออกเป็นแบบก่อสร้าง

แบบบ้านไม่ได้มีแค่แบบสถาปัตย์สวยๆ แต่มีแบบโครงสร้าง แบบไฟฟ้า แบบสุขาภิบาล และแบบรายละเอียดอีกหลายสิบแผ่น ทุกเส้น ทุกระยะ ทุกช่องเปิดต้องผ่านการออกแบบโครงสร้าง วิศวกรดูว่าเสาอยู่ตรงไหน ซ่อนคานอย่างไร กันสาดยื่นได้แค่ไหนจึงรับน้ำหนักได้ ถ้าไม่สัมพันธ์กัน บ้านอาจแตกร้าวในอนาคต

ถ้าสถาปนิก วิศวกร และงานระบบไม่คุยกันตั้งแต่แรก สุดท้ายจะต้องเจาะคานเจาะพื้น ซึ่งไม่ควรเกิดขึ้น

• วิศวกรไฟฟ้า: คำนวณโหลด วางลูกเซอร์กิต บาลานซ์เซอร์กิตและเฟส แบ่งเฟสไฟฟ้าของชั้น 1 และชั้น 2 โดยสถาปนิกกำหนดตำแหน่งที่ต้องการ แล้ววิศวกรทำให้เข้ารูปเป็นแบบก่อสร้าง
• วิศวกรสุขาภิบาล: วางระบบประปา ท่อน้ำดี น้ำเสีย น้ำทิ้งลงถังแซทและบ่อบำบัด น้ำจากมิเตอร์เข้าถังเก็บน้ำก่อน แล้วใช้ปั๊มดูดจ่ายเข้าบ้าน