หน้าแรก › บทความ › ออกแบบให้อยู่สบาย

2020-10-26 · บ้านเย็นและทิศทาง · จากคลิป YouTube @architectiseasy

ออกแบบบ้านให้เย็น: วางผังตามทิศลม ทิศแดด ชายคา 2 เมตร ผนัง 2 ชั้น

ออกแบบบ้านให้เย็น: รับลมตะวันตกเฉียงใต้-ตะวันออกเฉียงเหนือ ทำช่องลมเข้า-ออก ใช้ห้องเก็บของ/ห้องน้ำบังแดดทิศใต้-ตะวันตก ชายคา 2 เมตร ผนัง 2 ชั้น ไม้ลด 1–3 องศา

ลมในประเทศไทยมาจากทิศไหน

ลมที่พัดบ่อยและแรงที่สุดคือลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ ช่วงพฤษภาคมถึงตุลาคม พัดมาจากมหาสมุทรอินเดีย พาฝนและพายุเข้ามา ฝั่งใต้มีทะเลมาก ลมจึงมาแรง ส่วนลมหนาวพัดจากทิศตะวันออกเฉียงเหนือผ่านภาคอีสานมาจากจีน มาแค่ไม่กี่เดือนช่วงต้นปี และปัจจุบันแทบไม่มีลมหนาวแล้ว

สองทิศนี้อยู่ในแนวเดียวกัน ถ้าวางแกนบ้านให้ช่องเปิดรับแนวตะวันตกเฉียงใต้-ตะวันออกเฉียงเหนือ บ้านจะรับลมได้ทั้งปี ไม่ต้องตรง 100% เพราะลมไม่ได้มาเป็นเส้นเดียวแต่มาเป็นกลุ่ม แค่เปิดช่องในทิศใกล้เคียง ลมก็ไหลผ่านได้ วันที่ลมดี เปิดหน้าต่างแล้วอาจไม่ต้องใช้แอร์

ทำไมบ้านมีหน้าต่างกว้างแต่ลมไม่เข้า

ลมคืออากาศ ถ้ามีแค่ทางเข้าแต่ไม่มีทางออก อากาศจะอัดอยู่และลมจะผ่านเลยบ้านไป ห้องที่ต้องการลมต้องมีทั้งช่องเข้าและช่องออก เช่นเปิดด้านหน้าและด้านหลัง ห้องนั่งเล่นหรือห้องทำงานควรวางให้ตั้งฉากกับทิศลมที่พัดเข้า

ทิศลมยังขึ้นกับบริบทรอบที่ดิน เช่นบ้านข้าง ๆ หรือต้นไม้ใหญ่ที่บังทางลม ต้องสำรวจก่อนวางผัง

• กรณีจริง: บ้านชั้นเดียวที่พัทยา เดิมเป็นห้องโล่งมีช่องเปิด 2 ฝั่ง ลมไหลดี แต่พอกั้นห้องเพิ่ม ลมไม่ไหลและอับ
• ทางแก้: หาช่องเปิดเพิ่มในอีกทิศของห้อง ไม่จำเป็นต้องตรงข้ามกันพอดี ขอให้มีทางลมเข้าและทางลมออก
• ถ้าเจาะช่องไม่ได้เพราะติดพื้นที่ใช้งาน แก้เฉพาะหน้าด้วยพัดลมดูดอากาศออกด้านข้างหรือขึ้นฝ้า ให้อากาศในห้องเคลื่อนไหวบ้าง แต่วิธีที่ดีที่สุดยังเป็นช่องลมเข้า-ออก

แดดทิศไหนร้อนที่สุด

ดวงอาทิตย์ขึ้นทิศตะวันออก ตกทิศตะวันตก แต่โคจรเฉียงมาทางทิศใต้ แดดจึงร้อนที่สุดทางทิศใต้ และแรงที่สุดทางทิศตะวันตกช่วงบ่าย ทั้งสองทิศคือด้านที่ต้องจัดการก่อน

วิธีแก้มีไม่กี่ทาง คือเอาของมาบังแดด: ต้นไม้ ห้องที่ไม่ได้ใช้งานบ่อย หรือจัดมุมอาคารให้บังกันเองจนเกิดร่มเงา

ใช้ห้องเก็บของ ห้องน้ำ ซักล้าง เป็นกำแพงกันแดด

สถาปนิกเริ่มจากลิสต์ฟังก์ชันที่ไม่ได้ใช้บ่อย เช่นห้องเก็บของ ห้องน้ำ พื้นที่ซักล้างตากผ้า (ซึ่งต้องการแดดอยู่แล้ว) แล้วดันไปไว้ด้านทิศใต้และตะวันตกเป็นตัวบล็อกแดด ให้ห้องนั่งเล่นและห้องนอนอยู่ในเงาและเปิดรับลมได้

อาคารบังอาคารให้เงาได้ 100% แต่ผนังคอนกรีตจะสะสมความร้อน ห้องที่บังแดดจึงร้อน ซึ่งรับได้เพราะใช้งานไม่บ่อย ห้องน้ำที่โดนแดดยังได้ประโยชน์คือแดดช่วยฆ่าเชื้อ ห้องไม่อับชื้น ถ้าทำช่องระบายอากาศดี ลมจะช่วยไล่กลิ่นอับ

ต้นไม้และหญ้าช่วยลดความร้อนได้แค่ไหน

ต้นไม้บังแดดได้บางส่วน ไม่ 100% เพราะแสงลอดช่องใบได้ และต้นไม้บางชนิดที่โดนแดดจัดก็โทรม ต้องเลือกตำแหน่งให้ดี ข้อดีคือใต้ต้นไม้อุณหภูมิต่ำกว่าภายนอก คลิปหนึ่งระบุ 1–2 องศา อีกคลิปที่ถ่ายใต้ต้นไม้ใหญ่จำนวนมากระบุ 2–3 องศา ยิ่งปลูกมากยิ่งลดได้มาก

ความร้อนมี 2 แบบ คือแดดที่กระทบโดยตรง และความร้อนที่วัสดุอมไว้แล้วแผ่ออกมา เช่นผนังหรือพื้นคอนกรีต บล็อกหิน และผิวน้ำที่สะท้อนความร้อนเข้าบ้าน แสงที่ลอดใบไม้ลงมากระทบพื้นแข็งจะสะท้อนเข้าบ้านอยู่ดี จึงควรปลูกหญ้าหรือพื้นนุ่ม (softscape) รอบบ้าน

แลกมาด้วยงานดูแล ทั้งกวาดใบ ตัดกิ่ง ตัดหญ้า บ้านที่ร่มรื่นแบบนี้ ในวันอากาศดีอยู่ได้โดยไม่ต้องเปิดแอร์ ต้นไม้ริมสระว่ายน้ำควรเลือกทรงสูงและใบไม่ร่วงง่าย ต้นใบเล็กที่ร่วงตลอดจะทำให้สระสกปรก

ชายคา 2 เมตร กันแดดบ่ายได้แค่ไหน

บ้านหลังหนึ่งยื่นชายคาออกมากว่า 2 เมตร ช่วงบ่ายที่แดดเริ่มสาด ชายคากันได้ค่อนข้างดี ปัญหาแดดลดลงมาก ยกเว้นบางเดือนที่ดวงอาทิตย์อ้อมใต้และมุมต่ำจัด แดดอาจส่องถึงได้บ้าง แต่ไม่กระทบเพราะพื้นที่ด้านในเป็นห้องนั่งเล่นและห้องนอน

พูลวิลล่าที่ทำโถงสูง 2 ชั้นเปิดโล่ง ยื่นหลังคาออกยาวคลุมระเบียงทั้งแนว ฝนสาดได้บ้างแต่ยังอยู่ในโซนกึ่งภายนอก ถ้ากลัวฝนสาดมากก็จะไม่ได้พื้นที่โปร่งขนาดนี้ ส่วนกระจกต้องใช้เฟรมอลูมิเนียมมาตรฐานดีที่ไม่สะบัดเมื่อโดนลม น้ำฝนจึงรอดเข้าได้ยาก ด้านหน้าบ้านยื่นกล่องชั้น 2 ออกมาเป็นตัวบังแดดบังฝน

ผนัง 2 ชั้น และพ่นโฟม ช่วยกันร้อนอย่างไร

บ้านทั่วไปมักก่อผนังชั้นเดียวเพื่อประหยัดงบ แต่บ้านและออฟฟิศที่สถาปนิกออกแบบส่วนใหญ่ใช้ผนังก่อ 2 ชั้น เหตุผลแรกคือความสวย ผนังกับเสาอยู่ระนาบเดียว ไม่มีมุมเสาโผล่ในห้อง เหตุผลที่สองคือผนังชั้นนอกรับแดดและดูดซับความร้อนไว้ก่อนถึงห้อง

บ้านที่โดนแดดเต็ม ๆ แก้ได้ 2 ทาง คือทำผนังเบิ้ล หรือพ่นโฟมที่ผนัง ซึ่งได้ผลแน่นอนกว่า เพราะวัสดุจะอมความร้อนไว้ไม่แผ่เข้ามาด้านใน

ใช้ไดอะแกรมเงาวางผังก่อนสร้าง

สถาปนิกทำไดอะแกรมเงาของกลุ่มอาคารตามเวลา เช่น 9:00 น. เงาตกลงซอกอาคารพอดี เย็นและมีลม เที่ยงตรงพื้นที่ส่วนหนึ่งร้อนแต่อีกส่วนยังมีเงา 15:00 น. ร้อนมาก จึงเพิ่มก้อนอาคารให้บังเงาสระว่ายน้ำ ให้เล่นน้ำได้สบาย

การแลกคือผนังห้องที่รับแดดบ่ายจะร้อน จึงเพิ่มระเบียงทางเดินกันแดดอีกชั้น ให้ระเบียงอมความร้อนก่อนถึงกระจกห้อง เมื่อระบายสีแดง (ร้อน) และเขียว (เย็น) บนผังได้ลงตัว ผังนี้คือแกนหลักที่ใช้ต่อยอดการออกแบบส่วนอื่น

• สระว่ายน้ำฝั่งตะวันตกที่แดดส่องทั้งวัน ว่ายได้ช่วงเช้าและหลัง 16:00 น. กลางวันใช้งานไม่ได้
• ห้องโล่งกว้างราว 6 เมตร (กว้างกว่าอาคารพาณิชย์ทั่วไปที่ราว 4 เมตรอีก 2 เมตร) ลึก 15 เมตร ไม่มีผนังกั้น นั่งตรงกลางรับลมได้ทั้ง 2 ฝั่ง
• บ้านประหยัดพลังงานติดโซลาร์เซลล์บนหลังคาทั้งหมด ใช้ไฟจากแสงแดดได้แม้ไม่มีไฟจากภายนอก