หน้าแรก › บทความ › ออกแบบให้อยู่สบาย

2025-10-26 · ทำงานกับสถาปนิก · จากคลิป YouTube @architectiseasy

สถาปนิกกับวิศวกร ต่างกันยังไง สร้างบ้าน 1 หลังต้องมีใครบ้าง

สถาปนิกตั้งโจทย์ วางผัง คุมงบ วิศวกรโยธาคำนวณ Dead Load/Live Load เสาเข็ม ฐานราก วิศวกรไฟฟ้าแบ่งเฟส สุขาภิบาลวางท่อและถังน้ำ ตอบเรื่องบ้านทรุดและต่อเติม

สถาปนิกทำอะไรในการออกแบบบ้าน

สถาปนิกเป็นคนตั้งต้นไอเดีย เริ่มจากคุยกับเจ้าของบ้านว่าต้องการบ้านแบบไหน ห้องนอนกี่ห้อง ห้องน้ำกี่ห้อง มีคนอยู่กี่คน จากนั้นดูหน้ากว้างและขนาดที่ดิน ทิศทาง และบริบทข้างเคียงที่กระทบการใช้งาน แล้วจึงจัดผัง ขนาดห้อง ครัว ห้องน้ำ

สิ่งที่สถาปนิกต้องคุมตั้งแต่ต้นคืองบประมาณก่อสร้างของเจ้าของบ้าน ถ้าออกแบบหรูเกินงบ โครงการเดินต่อไม่ได้ ฟังก์ชันที่ออกแบบจึงต้องเหมาะกับทั้งการใช้งานและเงินที่มี

วิศวกรโยธาคำนวณอะไร

เมื่อสถาปนิกวางแบบเสร็จ วิศวกรโยธาจะตรวจว่าเสาที่วางไว้รับน้ำหนักชั้น 2 ได้จริงไหม หลังคาที่ยื่นยาวยื่นได้หรือเปล่า แล้วคำนวณขนาดเหล็ก ปูน เสา คาน ออกมาเป็นแบบโครงสร้างพร้อมรายการคำนวณ

• Dead Load (น้ำหนักคงที่): น้ำหนักของตัวโครงสร้างเอง พื้น ผนัง งานสถาปัตย์
• Live Load (น้ำหนักจร): คน โต๊ะ เก้าอี้ เฟอร์นิเจอร์
• ฐานรากและเสาเข็ม: เลือกจากผลเจาะสำรวจดิน

วิศวกรไม่เผื่อน้ำหนักเกินจำเป็น เพราะยิ่งเผื่อมาก โครงสร้าง ฐานราก และงานเสาเข็มยิ่งใหญ่ตาม ค่าก่อสร้างบานตาม

วิศวกรไฟฟ้าและวิศวกรสุขาภิบาล

วิศวกรไฟฟ้าคำนวณโหลดไฟของบ้าน วางตำแหน่งดวงไฟ จัดลูกเซอร์กิตเบรกเกอร์และแบ่งเฟสให้สมดุล เช่น ชั้น 1 ใช้เฟสหนึ่ง ชั้น 2 ใช้อีกเฟส ตำแหน่งต่าง ๆ มักมาจากไอเดียของสถาปนิก แล้ววิศวกรทำให้ถูกต้องเป็นแบบก่อสร้าง

งานสุขาภิบาลคือท่อประปา ท่อน้ำดี น้ำเสีย น้ำทิ้ง ไปถังบำบัด ตั้งแต่มิเตอร์น้ำเข้าบ้าน ผ่านถังเก็บน้ำ ปั๊ม แล้วจ่ายเข้าบ้าน

ห้ามติดปั๊มดูดน้ำจากท่อประปาสาธารณะโดยตรง

หลายบ้านน้ำประปาไม่แรงเพราะหมู่บ้านใช้น้ำพร้อมกันหรืออยู่ปลายสาย แล้วแก้ด้วยการต่อปั๊มดูดจากท่อสาธารณะโดยตรง วิธีนี้ผิดกฎหมาย

• ต่อจากมิเตอร์น้ำ ใส่เช็ควาล์ว (วาล์วกันน้ำย้อน) ให้น้ำไหลเข้าทางเดียว
• น้ำเข้าไปเก็บในถังก่อน ถังเป็น PVC, UPVC หรือคอนกรีตก็ได้
• ติดปั๊มหลังถัง ปั๊มทำงานเมื่อเปิดใช้น้ำ
• ต่อท่อบายพาสไว้ ถ้าปั๊มเสียให้ถอดปั๊มแล้วเปิดบายพาสใช้น้ำได้ แต่น้ำจะเบากว่าเดิม

บ้านทรุดเกิดจากอะไร ป้องกันยังไง

แทบทุกพื้นที่ในประเทศไทยมีการทรุดตัวของชั้นดิน อัตราไม่เท่ากัน ในกรุงเทพฯ บางพื้นที่ทรุดได้ถึงปีละ 3 ซม. ถ้าบ้านอยู่บนเสาเข็ม การทรุดจะน้อยลงมาก การทรุดตัวทำให้บ้านเอียงหรือแตกร้าวได้

วิธีป้องกันคือเจาะสำรวจดินเพื่อดูพฤติกรรมดินบริเวณนั้น แล้วเลือกเสาเข็มและฐานรากให้เหมาะ สำหรับบ้านพรีเมียมในพื้นที่ดินอ่อน วิศวกรแนะนำเสาเข็ม เพราะอัตราการทรุดน้อย ต่อให้รอบบ้านทรุด ตัวบ้านยังนิ่ง แล้วค่อยซ่อมรอบบ้านทีหลัง

ฐานรากมีกี่แบบ เลือกจากอะไร

ฐานรากหลัก ๆ มี 2 ประเภท คือ ฐานแผ่ (ไม่มีเสาเข็ม) กับฐานรากบนเสาเข็ม ฐานแผ่ใช้ในพื้นที่ชั้นทรายซึ่งรับน้ำหนักได้มาก ส่วนใหญ่คำนวณได้ประมาณ 10 ตันต่อตร.ม. ถ้าไม่ได้จึงใช้เสาเข็ม

• เสาเข็มตอก: ถูกและประหยัดสุด แต่สั่นสะเทือนมาก ควรใช้ในที่โล่ง โดยทั่วไปควรห่างเพื่อนบ้านราว 30 เมตร
• เสาเข็มเจาะ: ทำใกล้เพื่อนบ้านได้ ในกรุงเทพฯ ใช้เป็นส่วนใหญ่ มีทั้งแบบแห้งและแบบเปียก ต้องจัดการน้ำใต้ดิน
• เข็มทางเลือก: ไมโครไพล์ สปันไพล์ เข็มสว่าน เข็มเหล็ก รับน้ำหนักได้น้อยลงมา

ชนิดเข็มให้วิศวกรเป็นคนเลือก เพราะแต่ละแบบค่าใช้จ่ายต่างกัน มีกรณีที่เจ้าของบ้านนำแบบไปสร้างเองแล้วเปลี่ยนเป็นไมโครไพล์ เมื่อทดสอบน้ำหนัก (test load) แล้วรับไม่ได้ จะตอกแซมก็ไม่ได้ ต้องขยับตัวบ้านเพื่อตอกใหม่ทั้งหมด ค่าใช้จ่ายสูงมาก

บ้านชั้นเดียว ต่อเติมขึ้นชั้น 2 ได้ไหม

ไม่ควร เพราะวิศวกรออกแบบบ้านชั้นเดียวให้รับ Dead Load และ Live Load สำหรับชั้นเดียวเท่านั้น ต่อเติมด้านข้างได้ แต่ไม่ควรดึงขึ้นชั้น 2 หรือ 3

ถ้ารู้ว่าอนาคตจะเพิ่มชั้น 2 แน่ ให้แจ้งตั้งแต่ตอนออกแบบ วิศวกรจะคำนวณโครงสร้างเผื่อชั้น 2 ไว้ แล้วตัดแบบชั้น 2 ออก สร้างชั้น 1 อย่างเดียวก่อน

ต่อเติมบ้าน ทำไมต้องตอกเสาเข็มเพิ่ม และทำไมยังร้าว

บ้านเดิมทรุดไปส่วนหนึ่งแล้ว ถ้าส่วนต่อเติมใช้ฐานแผ่ การทรุดของ 2 ส่วนจะไม่เท่ากัน จะเห็นรอยแยกระหว่างบ้านเดิมกับส่วนต่อเติม จุดที่มีผนังซึ่งน้ำหนักมากควรต่อเสาเข็ม แม้เป็นการต่อเติมชั้นเดียว ส่วนพื้นระเบียงเฉย ๆ อาจใช้ฐานแผ่ได้ แต่ต้องยอมรับรอยแยก

บางบ้านตอกเข็มทั้งบ้านเดิมและส่วนต่อเติมแล้วยังร้าว เพราะทรุดไม่เท่ากัน ทางที่ดีที่สุดคือสร้างไปพร้อมกัน หรือใช้เสาเข็มยาวเท่ากัน งานต่อเติมส่วนใหญ่จึงหนีรอยร้าวได้ยาก รอยนี้ไม่อันตรายเพราะเป็นวัสดุคนละส่วนที่ขยับไม่เท่ากัน

• สถาปนิกใช้งานสถาปัตย์ช่วย เช่น ออกแบบเฟอร์นิเจอร์หรือองค์ประกอบมาบังรอยต่อ
• งานระเบียง: แยกรอยต่อให้ชัดว่าตั้งใจ เช่น รางระบายน้ำกว้างราว 10 ซม. หรือแนวร่องโรยหิน

ถมดินแล้วต้องรอนานแค่ไหนถึงสร้างบ้านได้

ถ้าเป็นบ้านชั้นเดียวในภาคตะวันออกที่ใช้ฐานแผ่ แล้วถมดินสูง 2–3 เมตร ควรรอให้ดินเซ็ตตัวอย่างน้อย 1 ฤดูฝน น้ำฝนช่วยให้เม็ดดินเม็ดทรายเรียงตัวแน่น หลังจากนั้นก็ยังทรุดได้บ้าง ผลขึ้นกับการบดอัดด้วย

ถ้าบ้านอยู่บนเสาเข็ม สร้างได้ทันทีหลังถม เพราะบ้านไม่ได้วางบนดิน การทรุดของดินถมไม่กระทบตัวบ้าน

คานเอียง และบ้านไม่มีเสากลาง

คานบางตัวออกแบบให้เอียงตั้งใจ เช่น ทางลาดขึ้นลานจอดรถ แต่ถ้าคานเอียงเพราะฐานรากทรุด ต้องรีบแก้ อาจถึงขั้นสกัดทิ้งแล้วทำใหม่ เอียงนิดเดียวมีผลต่อการรับน้ำหนักเล็กน้อย เอียงมากต้องแก้ เคยมีอาคารเก่าอายุ 50–60 ปีที่คานทรุดเยื้องจนวางลูกบอลบนพื้นชั้น 2 แล้วกลิ้งยาว กรณีแบบนี้ต้องให้วิศวกรสำรวจเป็นเคสไป ห้ามตัดสินใจเอง

บ้านไม่มีเสากลางทำได้ แต่เมื่อเอาเสาต้นหนึ่งออก เสาข้างเคียงต้องรับน้ำหนักแทน เช่น จากเสา 25 ซม. ขยายเป็น 30 x 30 ซม. หรือใหญ่กว่า ขึ้นกับระยะช่วงเสา คานต้องใหญ่และหนาขึ้น บ้านชั้นเดียวหลังหนึ่งสูง 4.50 ม. กว้างราว 15 ม. วางเสาห่างประมาณ 8–10 ม. อาคารที่สูงมากต้องออกแบบให้รับแรงด้านข้างเพิ่ม จึงควรแจ้งความสูงตั้งแต่ต้น